คลองภาษีเจริญ

ที่ตั้ง

เขตภาษีเจริญ เขตบางแค และ เขตหนองแขม กรุงเทพมหานคร

ความสำคัญ

- เป็นคลองสำคัญซึ่งจะต้องอนุรักษ์ไว้ตามมติคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 13 มิถุนายน พุทธศักราช 2510
- เป็นโบราณสถาน ขึ้นทะเบียนกับกรมศิลปากร

รายละเอียดโดยสังเขป

คลองภาษีเจริญ เริ่มปากคลองที่บริเวณปากคลองบางกอกใหญ่และคลองบางขุนศรีมาบรรจบกัน บริเวณวัดปากน้ำไปออกแม่น้ำท่าจีนที่ตำบลดอนไก่ดี จังหวัดสมุทรสาคร ยาว 28 กิโลเมตร ปรากฏประวัติในพระราชพงศาวดารว่า พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหามงกุฏ พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระภาษีสมบัติบริบูรณ์ (ยิ้ม พิศาลบุตร) เจ้าภาษีฝิ่นเป็นแม่กองขุด กว้าง 7 วา ลึก 5 ศอก เป็นระยะทาง 620 เส้น โดยหักเงินภาษีฝิ่นพระราชทานเป็นค่าจ้าง เป็นเงิน 112,000 บาท พระราชทานนามว่า “คลองภาษีเจริญ” การขุดคลองสำเร็จบริบูรณ์ในรัชกาล พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาจุฬาลงกรณ์ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้เสด็จพระราชดำเนินเปิดคลองในพุทธศักราช 2415 ต่อมาได้มีการขุดลอกในระหว่างพุทธศักราช 2428 - 2429 และในพุทธศักราช 2445 ได้มีการขุดลอกอีกครั้งหนึ่ง เริ่มปิดทำนบคลองเมื่อวันที่ 1 ธันวาคม จ้างชาวจีนขุดลึก 2 ศอก 10 นิ้ว พื้นคลองกว้าง 3 วา 2 ศอก และให้มีทางโยงเรือได้ทั้งสองฝั่งคลองด้วย ขุดคลองเสร็จในเดือนเมษายน พุทธศักราช 2446 สิ้นพระราชทรัพย์ 50,000 บาท พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาจุฬาลงกรณ์ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ ให้ทำพิธีเปิดคลองเมื่อวันที่ 10 พฤษภาคม เมื่อเปิดคลองแล้วได้เก็บค่าธรรมเนียมเดินเรือในคลองจนครบตามจำนวนพระราชทรัพย์ที่ลงทุน จึงเลิกเก็บค่าธรรมเนียมคลองภาษีเจริญมีประตูน้ำ 2 แห่ง สร้างเมื่อพุทธศักราช 2450 เสร็จพุทธศักราช 2452 เป็นเงิน 149,000 บาท คือ ประตูน้ำภาษีเจริญตอนนอก อยู่ห่างที่ว่าการเขตภาษีเจริญ 3 กิโลเมตร ช่องกว้าง 6 เมตร ประตูน้ำภาษีเจริญตอนในอยู่ทางด้านแม่น้ำท่าจีน คือประตูน้ำกระทุ่มแบนมีขนาดเท่ากับประตูน้ำภาษีเจริญตอนนอกและมีประตูระบายน้ำด้วย ประตูทั้งสามนี้อยู่ในโครงการชลประทานทุ่งฝั่งตะวันตก คลองภาษีเจริญเป็นอีกคลองหนึ่งที่คณะรัฐมนตรีลงมติเมื่อพุทธศักราช 2510 ให้อนุรักษ์ไว้

ลักษณะรูปแบบคลอง

เป็นคลองขุดสมัยรัชกาลที่ 4 และรัชกาลที่ 5

สถานที่สำคัญทางศิลปวัฒนธรรม

มีวัดสำคัญริมฝั่งคลองหลายวัด อาทิเช่น วัดปากน้ำ วัดโคนอน วัดรางบัว วัดนิมมานรดี วัดม่วง และวัดหนองแขม เป็นต้น

ลักษณะการใช้งานปัจจุบัน

เป็นคลองเพื่อการระบายน้ำ การสัญจร และการท่องเที่ยว

ที่มาของข้อมูล

จดหมายเหตุการอนุรักษ์กรุงรัตนโกสินทร์ ของคณะกรรมการจัดงานสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ 200 ปี พุทธศักราช 2525